تنظیم‌گری صوت و تصویر فراگیر در ایران؛ تحلیلِ تجارب، مسائل و چارچوب مطلوب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار سیاستگذاری فرهنگی، پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران

10.22059/jppolicy.2026.107829

چکیده

تحول فناوری‌های ارتباطی و گسترش سکوهای رسانه‌ای برخط، ساختار تولید، بازنمایی، توزیع و مصرف محتوا را دگرگون کرده و چالش‌های تازه‌ای را در حوزه تنظیم‌گری فرهنگی پدید آورده است. در این میان، مفهوم «صوت و تصویر فراگیر» به‌عنوان یکی از عرصه‌های نوظهور حکمرانی فرهنگی در ایران، جایگاه ویژه‌ای یافته است و از آنجا که رشد سریع رسانه‌های تعاملی و خدمات ویدئویی درخواستی، سبب شده تا مرز میان تولیدکننده-مصرف‌کننده، ملی-فراملی و رسمی-مردمی کمرنگ شده و الگوی رایج تنظیم‌گری (که مبتنی بر صدور مجوزهای پیشینی و کنترل متمرکز بود)، کارآمدی خود را از دست بدهد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تجارب داخلی و بین‌المللی، شناسایی مسائل سیاستی ایران و طراحی چارچوب مطلوب تنظیم‌گری، با رویکرد کیفی و روش توصیفی–تحلیلی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه اسناد رسمی، منابع علمی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با نخبگان گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام موجود تنظیم‌گری در ایران با توجه تعارض نهادی میان سازمان صدا و سیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، عدم تحقق قانون جامع تنظیم‌گری و فقدان تعریف روشن از مرز میان خدمات رسانه‌ای و محتوای کاربرمحور روبه‌روست. بر مبنای تجارب تطبیقی و تحلیل وضع موجود، چارچوب پیشنهادی پژوهش مبتنی بر «تنظیم‌گری هوشمند» است؛ الگویی که ترکیبی از خودتنظیمی، تنظیم‌گری مشارکتی و نظارت حاکمیتی بوده و بر شفافیت، پاسخ‌گویی، مشارکت ذی‌نفعان و هوشمندسازی نظارت تأکید دارد. این چارچوب، می‌تواند تعادل میان آزادی رسانه، مسئولیت فرهنگی و نوآوری فناورانه را برقرار کرده و زمینه تحقق حکمرانی کارآمد در عرصه صوت و تصویر فراگیر را فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1.  

    1. Akhavan, M., Roshandel Arbatani, T., Khajehiyan, D., & Aghili, S. V. (2023). Designing a governance framework for pervasive audio-visual media in the Islamic Republic of Iran. Audio-Visual Media, 10(1), 52. {In Persian}
    2. Council of Europe (2024). Regulating content moderation on social media to safeguard freedom of expression. Strasbourg: Council of Europe. https://rm.coe.int/as-cult-regulating-content-moderation-on-social-media-to-safeguard-fre/1680b2b162
    3. Esmaeilian, M., Khojasteh, H., & Nazemi Ashni, A. (2019). Regulation of new audio-visual media: Foundations, experiences and strategies. Tehran: IRIB University Press. {In Persian}
    4. European Commission (2018). Directive (EU) 2018/1808 of the European Parliament and of the Council of 14 November 2018 amending Directive 2010/13/EU on Audiovisual Media Services (AVMSD). Official Journal of the European Union, L 303/69. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2018/1808/oj
    5. Flew, T., & Wildman, S. S. (2022). The Governance and Regulation of the Internet and Media. Palgrave Macmillan.
    6. Gaple, M., Rasouli, M. R., & Khojasteh Bagherzadeh, H. (2023). The institutional role of online audio-visual media governance. IRIB Media and Social Communication Studies, 7(2), 15–25. {In Persian}
    7. Gaple, M., Rasouli, M. R., & Khojasteh Bagherzadeh, H. (2025). Regulatory governance model of pervasive audio-visual media in Iran. Culture-Communication Studies, 12(2), 60–66. {In Persian}
    8. Ghasemzadeh Araghi, M., & Mohsenian, S. A. (2023). Presenting a model for the regulatory body of new audio-visual media. Expert Reports Monthly of the Islamic Consultative Assembly Research Center, 6, 30–45. {In Persian}
    9. Ghasemzadeh Araghi, M., Salmani Shahmohamadi, A., & Khojasteh Bagherzadeh, H. (2023). Conceptual explanation of pervasive audio-visual media services in Iran (with emphasis on the European Union experience). Audio-Visual Media, 18(4), 184–187. {In Persian}
    10. Hassani, H. (2024). Governance and regulation of video platforms in Iran: From disputes over the regulatory institution to content moderation (Case study: Aparat). New Technologies Law, 9(1), 45–50. {In Persian}
    11. Khorramdel, S., et al. (2022). Conceptual analysis of pervasive audio-visual media in Iran. Media Policy Quarterly, 8(2), 34–35. {In Persian}
    12. Larson, E. V., Darilek, R. E., Gelfand, D., Moore, G. E., Freeh, J., & Shontz, R. (2009). Foundations of effective influence operations: A framework for enhancing Army capabilities. RAND Corporation.
    13. Masoudi, A. (2020). Challenges of regulating pervasive audio-visual media in Iran. Media Studies Quarterly, 5(3), 50–51. {In Persian}
    14. Moghiseh, S. (2013). Current state of audio-visual division of labor. No source. {In Persian}
    15. Nabizadeh, E., Ahmadi, S. M. S., & Sharif Shahi, M. (2026). Legal challenges and solutions for regulating pervasive audio-visual media in Iran. Public Law Studies, 13(1), 20–35. {In Persian}
    16. Rad, B. (2019). Age classification system for pervasive audio-visual content. Tehran: Jam-e Jam Press. {In Persian}
    17. Rahimian, H. (2017). Legal analysis of digital media regulation in Iran. Tehran: Mizan Press. {In Persian}
    18. Tambini, D. (2021). The new media governance: Public interest and regulation in digital platforms. Journal of Information Policy, 11, 1–27. https://doi.org/10.5325/jinfopoli.11.2021.0001
سیاستگذاری عمومی
دوره 12، شماره 2
تیر 1405
صفحه 269-285

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار