سیاستگذاری عمومی

سیاستگذاری عمومی

توسعه چارچوب یکپارچه سیاستگذاری برای بهبود نظام سلامت دهان در ایران: رویکرد مشارکتی و تحلیل سیستمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حامد رومی 1
محمد مهدی ذوالفقارزاده 2
مریم صادقی‌پور 3
پیمان شریعت‌پناهی 4
محمدرضا اسماعیلی 5
1 دانشجوی دکتری آینده‌پژوهی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار آینده‌پژوهی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار دندانپزشکی اجتماعی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
4 دانشیار بیوفیزیک، مرکز تحقیقات بیوشیمی-بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران
5 دانشیار مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22059/jppolicy.2026.107827
چکیده
نظام سلامت دهان ایران با چالش‌های بنیادین شامل پراکندگی حکمرانی، توزیع نامتناسب نیروی انسانی و پرداخت‌های مستقیم بالا روبروست. این واقعیت، ضرورت بازاندیشی بنیادین در معماری نظام سلامت دهان را آشکار می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف توسعه چارچوب یکپارچه سیاستگذاری نظام سلامت دهان در ایران و با تلفیق رویکرد طراحی آرمانی و شش مقوله مفهومی سازمان بهداشت جهانی به عنوان سنگ بنای نظام سلامت دهان انجام شده‌ است. یافته‌ها چارچوبی یکپارچه را آشکار ساختند که بر شش اصل راهبردی استوار است و شامل مؤلفه‌های عملیاتی در حوزه‌های حکمرانی، نیروی کار چندسطحی، خدمات پیشگیری‌محور، تأمین مالی ترکیبی، فناوری و اطلاعات است. همچنین تحلیل پویایی سیستم، سه حلقه بازخورد حیاتی را شناسایی کرد که سازوکارهای بهبود مستمر، تعادل عدالت و یادگیری سیستمی را توصیف می‌کنند. در نهایت این چارچوب با ارائه نقشه‌راه مرحله‌ای برای تحول نظام سلامت در ایران، نشان می‌دهد که تحول بنیادین هم ضروری و هم با رویکرد یکپارچه امکان‌پذیر است.
کلیدواژه‌ها
سلامت دهان
طراحی آرمانی
پویایی سیستم
سیاستگذاری سلامت
منابع انسانی سلامت
  1. Ackoff, R. L., Magidson, J., & Addison, H. J. (2006). Idealized design: Creating an organization's future. Wharton School Publishing.
  2. Afsahi, M., Haghdoost, A. A., Houshmand, B., Dehghani, M., & Amanpour, S. (2021). Dentist to population ratio and geographic distribution of dentists in Iran in 2019. Journal of Oral Health and Oral Epidemiology, 10(2). https://doi.org/10.22122/johoe.v10i2.1159
  3. Andersen, D. F., Vennix, J. A. M., Richardson, G. P., & Rouwette, E. A. J. A. (2007). Group model building: Problem structuring, policy simulation and decision support. Journal of the Operational Research Society, 58(5), 691–694.
  4. Bagheri Lankarani, K., & Yazdi, I. (2019). Summary of the policies for oral health promotion in IR Iran. Iranian Journal of Culture and Health Promotion, 3(2), 224–225. http://ijhp.ir/article-1-175-fa.html
  5. Bayat, F., Vehkalahti, M. M., Akbarzadeh, A., & Monajemi, F. (2021). Varying manpower alters dental health in a developing health care system. International Dental Journal. https://doi.org/10.1016/j.identj.2021.04.003
  6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  7. Elamin, A., Garemo, M., & Mulder, A. (2021). Determinants of dental caries in children in the Middle East and North Africa region: A systematic review based on literature published from 2000 to 2019. BMC Oral Health, 21(1), 237. https://doi.org/10.1186/s12903-021-01482-7
  8. Forrester, J. W. (1994). System dynamics, systems thinking, and soft OR. System Dynamics Review, 10(2-3), 245–256.
  9. Ghasemianpour, M., Bakhshandeh, S., Shirvani, A., Emadi, N., Samadzadeh, H., Moosavi Fatemi, N., & Ghasemian, A. (2019). Dental caries experience and socio-economic status among Iranian children: A multilevel analysis. BMC Public Health, 19(1), 1569. https://doi.org/10.1186/s12889-019-7693-1
  10. Hugo, F. N., Kassebaum, N. J., Marcenes, W., & Bernabé, E. (2021). Role of dentistry in global health: Challenges and research priorities. Journal of Dental Research, 100(7), 681–685. https://doi.org/10.1177/0022034521992011
  11. Johansson, V., Söderfeldt, B., & Axtelius, B. (2008). Oral B's Nordic report on oral health: Caries prevalence among children, adolescents and adults, and periodontal conditions among adults in Denmark, Finland, Norway and Sweden. http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:mau:diva-12812
  12. Joudi, A., Sargeran, K., & Hessari, H. (2024). To appreciate the influence of contributed determinants on dental care utilization in the context of socio-economic inequalities. International Journal for Equity in Health, 23(1), 141. https://doi.org/10.1186/s12939-024-02220-5
  13. Khoshnevisan, M. H., Ghasemianpour, M., Samadzadeh, H., & Baez, R. J. (2018). Oral health status and healthcare system in I.R. Iran. Journal of Contemporary Medical Sciences, 4(3). http://www.jocms.org/index.php/jcms/article/view/460
  14. Kilo, C. M., & Endsley, S. (2000). As good as it could get: Remaking the medical practice. Family Practice Management, 7(5), 48–52.
  15. Listl, S., Quiñonez, C., & Vujicic, M. (2021). Including oral diseases and conditions in universal health coverage. Bulletin of the World Health Organization, 99(6), 407. https://doi.org/10.2471/BLT.21.285530
  16. Mohammadpour, M., Bastani, P., Brennan, D., Ghanbarzadegan, A., & Bahmaei, J. (2020). Oral health policymaking challenges in Iran: A qualitative approach. BMC Oral Health, 20(1), 158. https://doi.org/10.1186/s12903-020-01148-w
  17. Najafi, F., & others. (2021). Inequality in dental care expenditure in Iranian households: Analysis of income quintiles and educational levels. BMC Oral Health, 21. https://doi.org/10.1186/s12903-021-01912-6
  18. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
  19. Pakshir, H. R. (2003). Dental education and dentistry system in Iran. Medical Principles and Practice, 12(Suppl. 1), 56–60. https://doi.org/10.1159/000069844
  20. Pakshir, H. R. (2004). Oral health in Iran. International Dental Journal, 54, 367–372. https://doi.org/10.1111/j.1875-595X.2004.tb00013.x
  21. Petersen, P. E., Bourgeois, D., Bratthall, D., & Ogawa, H. (2005). Oral health information systems—Towards measuring progress in oral health promotion and disease prevention. Bulletin of the World Health Organization, 83(9), 686–693.
  22. Petersen, P. E. (2014). Strengthening of oral health systems: Oral health through primary health care. Medical Principles and Practice, 23(Suppl. 1), 3–9. https://doi.org/10.1159/000356937
  23. Pourdehnad, J. (2023). Interactive planning. Journal of Systems Thinking, 3(1), 1–12. https://doi.org/10.54120/jost.0000012
  24. Razmi, H., & Mehdipour, M. (2019). A survey on the status of dental education in Iran and its related factors during the years 1357-1397. Journal of Medicine and Cultivation, 27(4), 244–250.
  25. Shoaee, S., Saeedi Moghaddam, S., Masinaei, M., Sofi-Mahmudi, A., Hessari, H., Heydari, M.-H., Shamsoddin, E., Parsaeian, M., Ghasemian, A., Larijani, B., Fakhrzadeh, H., & Farzadfar, F. (2022). Trends in dental caries of deciduous teeth in Iran: A systematic analysis of the national and sub-national data from 1990 to 2017. BMC Oral Health, 22(1), 634. https://doi.org/10.1186/s12903-022-02634-z
  26. Sterman, J. D. (2000). Business dynamics: Systems thinking and modeling for a complex world. McGraw-Hill.
  27. Sterman, J. D. (2006). Learning from evidence in a complex world. American Journal of Public Health, 96(3), 505–514. https://doi.org/10.2105/AJPH.2005.066043
  28. Watt, R. G., Daly, B., Allison, P., Macpherson, L. M. D., Venturelli, R., Listl, S., Weyant, R. J., Mathur, M. R., Guarnizo-Herreño, C. C., Celeste, R. K., Peres, M. A., Kearns, C., & Benzian, H. (2019). Ending the neglect of global oral health: Time for radical action. The Lancet, 394(10194), 261–272. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)31133-X
  29. Woldemichael, A., Rezaei, S., Kazemi Karyani, A., Ebrahimi, M., Soltani, S., & Aghaei, A. (2021). The impact of out-of-pocket payments of households for dental healthcare services on catastrophic healthcare expenditure in Iran. BMC Public Health, 21(1), 1474. https://doi.org/10.1186/s12889-021-11209-6
  30. World Health Organization. (2006). The world health report 2006: Working together for health. https://apps.who.int/iris/handle/10665/43432
  31. World Health Organization. (2007). Everybody's business: Strengthening health systems to improve health outcomes: WHO's framework for action. World Health Organization.
  32. Yahyavidizaj, J., Arab, M., Emamgholipour, S., & Na'emani, F. (2020). Distribution of dentists in public sector and household payments for dental services in Iran. Payeshj, 19(4), 373–381. https://doi.org/10.29252/payesh.19.4.373
  33. Zandi-Ghashghai, N., Sabokseir, A., & Golkari, A. (2020). The change in DMFT of six-grade primary school children in Shiraz two years after implementation of the national oral health reform plan. Journal of Dentistry (Shiraz, Iran), 21(3), 234–238. https://doi.org/10.30476/DENTJODS.2020.82850.1033.
سیاستگذاری عمومی
دوره 12، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 234-258