سیاستگذاری عمومی

سیاستگذاری عمومی

شورای رقابت؛ از تنظیم‌گری تا سیاستگذاری رقابتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
امیرعباس علاءالدینی
استادیار حقوق، پژوهشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.22059/jppolicy.2026.107805
چکیده
 
بر اساس قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، شورای رقابت دارای دو صلاحیت قضاوتی و تنظیم‌گری بازارهای انحصاری است که مستند به بند 5 ماده 58 قانون مذکور _ضمن اعطای شأنیت سیاستگذاری به شورای رقابت_ یکی از اشکال آن، تنظیم‌گری قیمتی است. این شورا در سال‌های اخیر در بازارهای مختلف به این تنظیم‌گری پرداخته و روش‌های متنوعی به‌کار گرفته است. با این حال، اقدامات آن در برخی موارد با انتقاداتی مواجه شده و از سوی برخی و نیز دیوان عدالت اداری، گاه مصداق «قیمت‌گذاری» مستقیم و فراتر از اختیارات قانونی تلقی شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی مفهوم، حدود و تمایز «تنظیم‌گری قیمتی» شورا با «قیمت‌گذاری» می‌پردازد و با نگاهی به رویه عملی شورا و آرای دیوان عدالت اداری، چگونگی نظارت بر این امر را مورد تحلیل قرار می‌دهد. یافته‌های حاصل از این پژوهش تمیز این دو مفهوم و احراز وجود صلاحیت تنظیم‌گری قیمتی برای شورا در مقام یک سیاستگذار در حوزه رقابت می‌باشد تا از فراسوی این صلاحیت با ابزارهای متنوع قانونی مبادرت به تنظیم بازار کالاها و خدمات انحصاری نماید.
کلیدواژه‌ها
شورای رقابت
سیاستگذاری
تنظیم‌گری
تنظیم‌گری قیمتی
بازار انحصاری
قیمت‌گذاری
  1. Alaedini,A.A. (2013). Competition‌law‌ in‌the‌mirror of‌legislative‌developments, Tehran:MajdPublications.[InPersian]
  2. Armstrong,M.,Cowan,S.,&Vickers,J.(1994).Regulatoryreform:EconomicanalysisandBritishexperience.MITPress.
  3. Bagheri,M.,&Asgharnia,M.(2013).*Monopolyandcompetition:Reflectiononthenecessityoftheactivityofsectoralregulatoryinstitutions*.Andisheh-hayeHoquq-eKhususi(PrivateLawThoughts),1(1),31-60.[InPersian]
  4. Black,J.(2025).Criticalreflectionsonregulation:Sustainedattemptstosteerbehaviorthroughstandardsandoutcomes.JournalofLawandtheBiosciences.
  5. Cubanski,J.(2025,January23),FAQsabouttheInflationReductionAct’sMedicaredrugpricenegotiationprogram.KaiserFamilyFoundation(KFF).https://www.kff.org/other/issue-brief/faqs-about-the-inflation-reduction-actsmedicare-drug-price-negotiation-program/
  6. Dunlop,C&Kamkhaji,J&Radaelli,C&Taffoni,G&Wagemann,C(2024)Designingrulemaking:howregulatorypolicyinstrumentsmatterforgovernance,OxfordUniversityPress,2024
  7. Emami,M.,&Ostewarsangari,K.(2012).Administrativelaw,Tehran:MizanPublications.[InPersian]
  8. (2012).Regulation(EU)No531/2012onroamingonpublicmobilecommunicationsnetworkswithintheUnion,OJL172,30.6.2012,pp.10–35.
  9. FederalPowerAct,16U.S.C.§§824d–824e
  10. GhaffariFarsani,B.(2014).Competitionlawanditscivilsanctions,Tehran:MizanPublications.[InPersian]
  11. Hadavand,M.,&Jam,F.(2021).*Theconceptoftheregulatorystate:Analysisofregulationasagovernancetool*.Rahbord(JournalofStrategy),30(99),228-266.[InPersian]
  12. Hadavand,M.,&Jam,F.(2022).*Redefiningtheconceptofregulation:Fromacentralizedapproachtodecentralization*.FaslnamehyeHoquqeEdari(AdministrativeLawQuarterly),10(33),246-269.[InPersian]
  13. Hasanvand,M.,&Colleagues.(2023).*ConceptualseparationofgeneralregulationsfromcasespecificdecisionsinthejudicialprocedureoftheAdministrativeJusticeCourt*.NovinHoquq-eEdari(ModernAdministrativeLaw),5(14),179-207.[InPersian]
  14. Hempling,S.(2017).Regulationofpublicutilitycompanies'performance(F.Maleki&F.Khalili).Tehran:RahShahrInternationalGroupPublications.[InPersian]
  15. Hinterleitner,M&Knill,C&Steinebach,Y(2023).Thegrowthofpolicies,rules,andregulations:Areviewoftheliteratureandresearchagenda.
  16. Hosseini,M.(2017).CompetitionlawinthemirrorofthestructureanddecisionsoftheCompetitionCouncil,Tehran:MajdPublications.[InPersian]
  17. Https://divanedalat.eadl.ir.[InPersian].
  18. Https://www.nicc.gov.ir/.[InPersian].
  19. Iran Constitutional Act.
  20. JafariLangarudi,M.J.(2003).Legalterminology,Tehran:Ganj-eDaneshPublications.[In Persian].
  21. Memorandum of Consumers & Producers Protection Organization .[In Persian].
  22. .Momeni,F.,&Colleagues.(2016).*ComparativeanalysisofregulationwithregardtothesubjectofcompetitionlawfromtheperspectiveofIslamiceconomicsandconventionaleconomics*.Mutaleat-eEqtesad-eEslami(JournalofIslamicEconomicsStudies),9(1),149-176.[InPersian]
  23. (2015).Competitionassessmenttoolkit:VolumeI–Principles.OECDPublishing.https://doi.org/10.1787/34cee4d6-en.
  24. (2025).OECDRegulatoryPolicyOutlook2025.OECDPublishing.https://doi.org/10.1787/56b60e39-en
  25. OECD(2025),ReinforcingRegulatoryFrameworksthroughStandards,MeasurementsandAssurance:MakingBetterUseofQualityInfrastructureinPolicymaking,OECDPublishing,Paris,https://doi.org/10.1787/f398be90-en.
  26. RashvandBukani,M.(2011).CompetitionlawinImamijurisprudence,Iranianlaw,andtheEuropeanUnion,Tehran:ImamSadiqUniversityPress.[InPersian]
  27. The Law on the Implementation of the General Policies of Article 44 of the Constitution, .[InPersian].
  28. Vaezi,S.M.(2023).*Theconceptandfunctionof"competence"inadministrativelaw*.Pajouhesh-hayeHoquq-eOmumi(PublicLawResearch),25(80),205-238.[InPersian]
  29. Williams,P.(2024).Understandingtheeconomicsofmarketdominance.JournalofEconomicsandEconomicEducationResearch,25(S1),1-3,Publishingbyhttps://www.abacademies.org/articles/understanding-the-economics-of-market-dominance-16784.html?utm_source=chatgpt.com.
  30. Willis,E.(2025).ReviewofIntroductiontoRegulationandGovernance,byM.Maggetti.EuropeanJournalofRiskRegulation,1(1),https://doi.org/10.1017/err.2025.10051.
  31. Windholz,E.,&Hodge,G.A.(2012).ConceptualisingSocialandEconomicRegulation:ImplicationsforModernRegulatorsandRegulatoryActivity.MonashUniversityLawReview,38(49),212–237.
  32. Yavari,A.(2014).*Anintroductiontotheconceptoflegalregulation*.Majalleh-yeMutaleat-eHoquq-eTatbighi(JournalofComparativeLawStudies),5(2),629-647.[InPersian].
سیاستگذاری عمومی
دوره 12، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 129-149