طراحی الگوی حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر نظریه سه‌وجهی عاملیت، ساختار و فرهنگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استاد جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22059/jppolicy.2025.105208

چکیده

این پژوهش با هدف طراحی الگوی حکمرانی مبتنی بر سطوح عاملیت، ساختار و فرهنگ انجام شده است. روش تحقیق کیفی و از نوع تحلیل مضمون بوده و داده‌ها به‌صورت هدفمند از مجموعه سخنرانی‌ها و بیانات امام خمینی(ره) بنیان‌گذار انقلاب و آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله) رهبر نظام اسلامی گردآوری شدند. از تحلیل داده‌ها در نهایت 260 کد فرعی استخراج گردید. یافته‌ها نشان دادند که الگوی حکمرانی در اندیشه امام و رهبری، الگویی سه ‌بعدی و نقطه کانونی این الگو، مؤلفه (ارزش‌محوری) و (مردم‌پایه بودن) است. الگوی حکمرانی استخراج شده با بهره‌گیری از سه‌گانه تحلیلی عاملیت، ساختار و فرهنگ قابل تبیین می باشد. در سطح عاملیت، انسان مؤمن اعم از رهبر، مردم و کارگزاران متعهد به ‌عنوان کنشگران اصلی حکمرانی در سه مضمون اصلی شاخص‌های نگرشی دینی- ارزشی و شاخص‌های عملکردی متعهدانه و همچنین نقش مردم و مسئولین در مشارکت فعال در تحقق اهداف نظام بازنمایی می‌شوند. در سطح ساختار، نظام جمهوری اسلامی و نهادهای آن به‌عنوان بستر نهادی حکمرانی با مضامینی چون قانونگذاری، سیاستگذاری، برنامه‌ریزی، تنظیم‌گری، تسهیل‌گری، شبکه‌سازی، نهادینه‌سازی، رفع آسیب‌ها، توزیع قدرت و... بازنمایی می‌شوند. در سطح فرهنگ، ارزش‌های انقلاب اسلامی، گفتمان مقاومت، پیشرفت، عدالت و سبک زندگی ایرانی اسلامی با هویت و باورهای مشترک به‌عنوان بنیان معنایی حکمرانی مطرح‌اند. نتیجه و پیامد، تعالی فردی و اجتماعی و نهادینه‌سازی هنجارها و ارزش‌های اسلامی در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. Akbari Aghdam, S., Bagheri, Sh., & Zahed Zadehani, S. (2024). Doctoral dissertation: Exploring the requirements of the cultural governance model in the Islamic Republic of Iran. Kharazmi University.
  2. Alirezaei, A., & Nasirzadeh, H. (2022). Examining structure, agency, and actor in the realization of the Islamic state in the thought of Imam Khamenei. Journal of Islamic Revolution and Sacred Defense Studies, 8(3).
  3. Alvani, M., & Shams, L. (2023). Foundations of governance: Theories and applications. Allameh Tabataba’i University Press.
  4. Ansell, C., & Torfing, J. (Eds.). (2022). Handbook on theories of governance. Edward Elgar Publishing.
  5. Archer, M. S. (1995). Realist social theory: The morphogenetic approach. Cambridge University Press.
  6. Archer, M. S. (1996). Culture and agency: The place of culture in social theory (2nd ed.). Cambridge University Press.
  7. Archer, M. S. (2000). Being human: The problem of agency. Cambridge University Press.
  8. Bagheri, Sh., & Nazarian, R. (2018). The contribution of Muslim sociologists in refining the structure–agency dualism: A case study of three theories. Journal of Fundamental Research in Humanities, 4(10), 93–110.
  9. Barari, M. (2024, April 26). How to do thematic analysis: Step-by-step guide & examples. Gstatgroup. Retrieved from https://www.gstatgroup.com/methodology/thematic-analysis/
  10. (2025). United Nations: Global governance in crisis. State of Civil Society Report.
  11. Emamjomehzadeh, S. J., Shahramnia, A. M., & Safriani, R. (2016). The model of good governance: Cooperative society and efficient government in development management. Scientific-Research Journal of Islamic Azad University, 12(36), 7–40.
  12. Faude, B., & Abbott, K. W. (2025). Does the system work? Transnational crises and the resilience of global governance. International Studies Review, 27(4).
  13. Khamenei, S. A. (2006, November 9). Speech in meeting with academics of Semnan. Retrieved from https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3362
  14. Khamenei, S. A. (2021, May 11). Speech in meeting with student organizations. Retrieved from https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=47834
  15. Kooiman, J. (1993). Modern governance: New government-society interactions. Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781446215012
  16. Norani Makramdoost, A. (2010). Interaction of structure and agency in explaining the Islamic Revolution of Iran. Journal of Islamic Revolution Studies, 22, Autumn.
  17. Pierre, J., & Peters, B. G. (2000). Governance, politics and the state. Macmillan.
  18. Plumptre, T., & Graham, J. (1999). Governance and good governance: International and Aboriginal perspectives. Institute on Governance, December 3.
  19. Rhodes, R. A. W. (1996). The new governance: Governing without government. Political Studies, 44(4), 652–667. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb01747.x
  20. Rhodes, R. A. W. (2000). Governance and public administration. In J. Pierre (Ed.), Debating governance: Authority, steering and democracy. Oxford University Press.
  21. Rhodes, R. A. W. (2003). Understanding governance: Policy networks, governance, reflexivity and accountability. Open University Press.
  22. Sarparast Sadat, S. E. (2022). Comparison of the Islamic state with secular and liberal Western states: A civilizational perspective. Journal of Fundamental Studies of the New Islamic Civilization, 5(1), 97–122.
  23. Sharifian Sani, M. (2001). Citizen participation, urban governance, and urban management. Urban Management Quarterly, 8, Winter.
  24. Shamsheeri Niri, M. (2024). Critical analysis of Margaret Archer’s morphogenetic approach in explaining the structure–agency relationship. Biannual Journal of Theoretical Innovation in Humanities, 2(2), 289–315.
  25. Weiss, T. G. (2000). Governance, good governance and global governance: Conceptual and actual challenges. Third World Quarterly, 21(5), 795–814.
  26. Zarei, M., & Araei, V. (2021). Exploring and critiquing the good governance model: Explaining Islamic governance indicators based on the Constitution of the Islamic Republic of Iran. Journal of Islamic Revolution Studies, 8(29), 7–36.
سیاستگذاری عمومی
دوره 11، شماره 4
دی 1404
صفحه 193-205

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار