بررسی و مقایسه برنامه های اول تا پنجم توسعه در ایران پس از انقلاب اسلامی از منظر شاخصهای سیاستگذاری اقتضائی

نوع مقاله : مقاله اصلی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات

2 استادیار علوم سیاسی دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز

چکیده

سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه ای باید توانائی و قابلیت مواجه با پدیده‌های ناشناخته و احتمالی در عمل را داشته و با  ایجاد نوعی تعادل استراتژیک بین محیط برنامه‌ریزی، اهداف و خط مشی های تبین شده زمینه تحقق را فراهم سازد. سازواری(تناسب)، انسجام(بهم پیوستگی) و تاب‌آوری(انعطاف) در برنامه های توسعه را باید از ارکان اساسی برنامه ریزی اقتضائی دانست. سؤال اصلی مقاله حاضر این است که کدامیک از برنامه های توسعه کشور(اول تا پنجم پس از پیروزی انقلاب)توانسته اند از منظر شاخص های سه گانه سیاستگذاری اقتضایی، اهداف تعیین شده خود را محقق سازند؟ بررسی صورت گرفته نشان‌دهنده این واقعیت است که علیرغم تاکیدات نظری برنامه های چهارم و پنجم بر ضرورت رعایت شاخص های سیاستگذاری اقتضائی و بومی سازی برنامه ریزی توسعه، برنامه سوم توسعه بهترین وضعیت را از لحاظ عملکردی و توجه به شاخص‌های اقتضائی در میان برنامه های پنجگانه توسعه داشته و برنامه های اول و دوم توسعه را غیراقتضائی‌ترین برنامه های توسعه بعد از انقلاب باید دانست. این مقاله از نظر روش‌شناسی با اتخاذ روش توصیفی و مقایسه ای و با بهره‌گیری از شیوه جمع‌آوری کتابخانه ای با دسترسی به منابع دست اول درجهت تقویت رویکرد راهبردی سیاستگذاری اقتضائی ارائه گردیده است.

کلیدواژه‌ها


  •  

    1- ابتهاج ابوالحسن، خاطرات ابوالحسن ابتهاج، جلد اول، چاپ اول،1371،انتشارات علمی، تهران

    2- الوانی سید مهدی، مجله آینده پژوهی مدیریت، الگوی اقتضائی و ایجابی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات،سال اول،شماره دوم، تابستان 68

    3- الویری،برنامه اول غیر مصوب و برنامه های اول و دوم،نگاه به برنامه از دو سو،درکتاب پنچاه ساله برنامه ریزی،بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه،چاپ دوم،1398

    4- انتشارات سازمان برنامه و بودجه،قانون برنامه اول،1376

    5- ایمانی راد،نظریه،روش استقلال کارشناسی،درکتاب پنجاه سال برنامه ریزی،بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه،چاپ دوم، 1398

    6- برنامه سوم توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران،پیوست2 لایحه برنامه،سازمان برنامه و بودجه،1378

    7- جانی سیاوش و ازوجی علاء الدین، تبیین مفهوم و مبانی تاب آوری و اقتصاد مقاومتی، معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور،تیرماه 1393

    8- دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام،1385

    9- سازمان برنامه و بودجه،مستندات برنامه اول توسعه،1368

    10- سیاستها و رهنمودهای کلی برنامه سوم، پیوست یک،سازمان برنامه و بودجه،1378

    11- عظیمی حسین، مدارهای توسعه نیافتگی در اقتصاد ایران، نشر نی،1390

    12- عظیمی حسین، کتاب پنچاه سال برنامه ریزی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه،چاپ دوم،1398

    13- کردبچه محمد، مروری بر نظام برنامه ریزی برنامه های اول تا چهارم توسعه و پیشنهادی برای تنظیم نظام برنامه ریزی برنامه پنجم توسعه. سازمان مدیریت و برنامه کشور، اردیبهشت ماه 1386

    14- کیانی غلامرضا،رویکردهای نوین مدیریت،تهران، نشر هزاران،چاپ اول،سال 1377

    15- مبانی نظری و مستندات برنامه چهارم،جلد اول،1383

    16- متوسلی محمود، توسعه اقتصادی،نشر سمت،تهران،چاپ دوم،1384

    17- مرکز پژوهش های مجلس، برنامه پنجم،آسیب شناسی برنامه های توسعه در ایران،1388

    18- مستندات برنامه سوم توسعه اقتصادی،1379-1383،سازمان برنامه و بودجه،1377

    19- مصلی نژاد عباس،سیاست گذاری اقتصادی،چاپ اول،تهران،چاپ غزال،1390

    20- معاونت برنامه ریزی و امور اقتصادی وزارت بازرگانی،برنامه ریزی توسعه،تهران،چاپ اول،1388

    21- مک لئود.اچ. اس،برنامه ریزی در ایران،ترجمه علی اعظم محمدبیگی،تهران،نشر نی،چاپ پنجم،1397

    22- نظام برنامه ریزی برنامه پنجم،معاونت برنامه ریزی، پائیز،1387

    23- وحید مجید،سیاستگذاری عمومی،تهران،بنیاد حقوقی میزان،چاپ دوم،1388

    • Bryson J M, Delbecq A L. (1979). A Contingent Approach to Strategy and Tactics in Project Planning. Journal of the American
    • Dill, William. (1958). Environment as an Influence on Managerial Autonomy. Administrative Science Quarterly. Vol. 2, No. 4. Pp. 404- 443.
    • Donaldson, Lex.  (2001).  The contingency theory of organizations.  Thousand Oaks, Calif :  Sage Publications
    • Galbraith, Jay.(1973). Designing.Complex.Organizations. United States: Addison-Wesley Longman Publishing Co.
    • Kaufman J L. (1979). Comment. Journal of the American Planning Association. Vol. 45. 403- 406.
    • Kulkarni, Vaibhavi. (2017). Contingency Theory. The International Encyclopedia of Organizational Communication, pp.1–6.
    • Malizia E. (1982). Contingency Planning for Local Economic Development. Environment and Planning B: Planning and Design, 9 (2).
    • Miller, EJ and A K, Rice. (1967). Systems of Organization. London: Tavistack Press.
    • Negandhi, Anant R. and Bernard C. Reimann. (1972). A Contingency Theory of Organization Re-Examined in the Context of a Developing Country. Academy of Management Journal. 15, No. 2. Pp. 137- 146.
    • Schedler, Andreas. (2007). Mapping Contingency. Political Contingency: Studying the Unexpected, the Accidental, and the Unforeseen. New York.
    • Schoonhoven, Claudia Bird. (1981). Problems with Contingency Theory: Testing Assumptions Hidden within the Language of Contingency "Theory". Administrative Science Quarterly, Vol. 26, No. 3.
    • Shapiro, Ian. and Bedi, Sonu. (2007). Political Contingency: Studying the Unexpected, the Accidental, and the Unforeseen. NYU Press.
    • Tha, Mai, (2014), Contingency Perspective: Wiley Encyclopedia of, eds C.L. Cooper, M. Vodosek, D.N. Hartog and J.M. McNett Mai