بررسی نگاشت نهادی نظام تنظیم‌گری زیست‌فناوری در ایران؛ مطالعه موردی: غذا و داروی مبتنی بر زیست‌فناوری

نوع مقاله: مقاله اصلی

نویسندگان

1 دکتری مدیریت دولتی دانشگاه تهران

2 استاد دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله الاعظم (عج)

3 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

موضوعی که در سال­‌های اخیر در بحث تنظیم‌­گری موردتوجه قرارگرفته است، تنظیم­‌گری محصولات مبتنی بر فناوری­‌های نوظهور ازجمله زیست­‌فناوری می­‌باشد. ازاین‌رو هدف اصلی این پژوهش تحلیل‌نظام تنظیم­‌گری زیست­‌فناوری کشور در بخش غذا و دارو می­‌باشد. بدین منظور در این پژوهش ابتدا نگاشت نهادی این حوزه ترسیم شده است. سپس از طریق مطالعه نظام تنظیم‌گری زیست­‌فناوری در سایر کشورها، همچنین برگزاری 14 مصاحبه عمیق و 9 مصاحبه گروهی با خبرگان، نظام تنظیم­‌گری بخش غذا و داروی مبتنی بر زیست­‌فناوری، در دو بُعد کارکردی و ساختاری تحلیل و نواقص و چالش­‌های آن شناسایی شده و راهکارهایی برای حل آن‌ها ارائه‌ شده است. یافته­های حاصل از این پژوهش نشان می­دهد ازنظر ساختاری، تقویت نهاد ملی هماهنگ­‌کننده در حوزه زیست­‌فناوری و اصلاح ترکیب اعضای نهادهای تنظیم­‌گر در کشور ضروری بوده و ازنظر کارکردی نیز می‌­بایست برای رفع نواقص شناسایی‌شده در کارکردهای مقررات‌گذاری، رصد، آگاه­سازی و اعمال مقررات، راهکارهایی اندیشیده شود که در این پژوهش به برخی از آن‌ها اشاره‌شده است.

کلیدواژه‌ها


الف- کتب، گزارش و مقالات
1 - زمانیان مرتضی، 1395، درآمدی بر دولت تنظیم­گر، پژوهشکده سیاستگذاری علم و فناوری دانشگاه صنعتی شریف (اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاستگذاری)، تهران.
2 - زمانیان مصطفی، 1389، نقش تنظیم گری در نظام توسعه، شرکت مشاوران مدیریت توسعه عمید، تهران.
3 - زمانیان مصطفی، 1395، بررسی و تحلیل نقش ستاد توسعه زیست فناوری در نظام نوآوری زیست فناوری ایران، شرکت مشاوران مدیریت توسعه عمید، تهران.
4 - طباطبائیان، سید حبیب­الله، انتظاری، محمد، 1387، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﻧﮕﺎﺷﺖ ﻧﻬﺎدی ﻧﻮآوری در ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺮق ﻛﺸﻮر، فصلنامه سیاست علم و فناوری، سال اول، شماره 1.
5- Anantharaman, Divya, 2012, Comparing self-regulation and statutory regulation: Evidence from the accounting profession, Accounting, Organizations and Society, 37, 55-77.
6- Aligica, Paul Dragos, 2006, Institutional and Stakeholder Mapping: Frameworks for Policy Analysis and Institutional Change, Public Organization Review, 6, 79–90.
7- Baldwin Robert, Cave Martin, Lodge Martin, 2012, Understanding Regulation: Theory, Strategy, and Practice, OUP Oxford, UK, 2.
8- Belson, Neil A., 2000, US Regulation of agricultural biotechnology: an overview, Agrobiotechnology management & economics, Volume 3, 268-280.
9- Black Julia, 2001, Decentring regulation: understanding the role of regulation and self-regulation in a post-regulatory world, Current Legal Problems, Volume 54 (1), 103-146. ISSN 0070-1998
10- Cantley, Mark, 2007, OECD International Futures Project on “The Bioeconomy to 2030: Designing a Policy Agenda” An Overview of Regulatory Tools and Frameworks for Modern Biotechnology: A Focus on Agro-Food, OECD.
11- Chopyak Jill, Levesque Peter, 2002, Public participation in science and technology decision making: trends for the future, Technology in Society 24 (2002) 155–166.
12- Den Hertog, Johan, 2010, Review of economic theories of regulation, Utrecht School of Economics Utrecht University, Discussion Paper Series 10-18.
13- Engeli Isabelle, Rothmayr Allison Christine, 2015, When doctors shape policy: The impact of self-regulation on governing human biotechnology, Regulation and governance, Volume 10, Issue 3, 248-261.
14- Fernandez Diez, Ma. Carmen, Corripio Gil-Delgado, Ma. Reyes, 2004,  Regulatory Factors Affecting the Agri-Food Biotechnology Sector in the European Union, International Journal of Biotechnology, Volume 6, Issue 2-3.
15- France Agricultural Biotechnology Annual, 2016, Global agricultural information network, Report Number: FR1614.
16- Glowka, Lyle, 2003, Law and modern biotechnology: Selected issues of relevance to food and agriculture, Food and agriculture organization.
17- Goldstein, W., Kempen, P.P.v., Dela, T.G.a.J., 2006. Communication, Education and Public Awareness (CEPA).
18- Kagan, Robert A, 1989, Understanding Regulatory Enforcement, Berkeley Law, Kinderlerer J., 2002, Regulation of Biotechnology: needs and burdens for developing Countries, University of Sheffield, Sheffield Institute of Biotechnological Law and Ethics, UK. 
19- Mandel, Gregory, 2009, Regulating emerging technologies, Temple university Beasly school of law, Research Paper No. 2009-18
20- Malyshev, Nick, 2014, Regulatory enforcement and inspections: OECD best practice principles, OECD.
21- Patterson, Lee Ann, Josling, Tim, 2002, Regulating biotechnology: comparing EU and US approaches, European Policy Papers #8
22- Posner, R.A., 1974, Theories of Economic Regulation. Bell Journal of Economics and Management Science 5(2), 335-358,
23- Rakar, Iztok, Tičar, Bojan, 2015, The Rulemaking Procedure – Definition, Concepts and Public Participation, DANUBE: Law and Economics Review, 6 (2), 109–119.
24- Rowe, Gene, Frewer, Lynn J., 2000, Public Participation Methods: A Framework for Evaluation, Science Technology Human Values 2000 25: 3.
25- Shleifer Andrei, 2005, Understanding Regulation, European Financial Management, Vol. 11, No. 4, 439–451.
26- Singapore Agricultural Biotechnology Annual, 2015, Global agricultural information network, Report Number: SN500.
27- Uchtmann, D. L, 2002, A case study of agricultural biotechnology regulation, Drake Journal of Agricultural Law, Vol. 7. 
28- UNECE, Working Party on Regulatory Cooperation and Standardization Policies, 2009, Nineteenth session, Market surveillance, 23 – 26.
29- van Heesen-Laclé, Z.D, Meuwese, A.C.M., 2007, The legal framework for self-regulation in the Netherlands, Utrecht Law Review. 3(2), 116–139.
30- Wozniak, Chris A., McHughen, Alan, 2012, Regulation of Agricultural Biotechnology: The United States and Canada, US.
31- [32] Wiener, Jonathan B, 2004, The regulation of technology, and the technology of regulation, Technology in Society 26, 483–500.
ب اسناد و مقررات
32 - قانون ایمنی زیستی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 26/5/1388
33- Memorandum for heads of food and drug administration, environmental protection agency, and department of agriculture of United States of America, 2015.