بررسی تطبیقی اثرات سیاستی آینده‌نگاری علم، فناوری و نوآوری

نوع مقاله: مقاله اصلی

نویسنده

استادیار سیاستگذاری علم و فناوری، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

چکیده

در بررسی «اثرات آینده‌نگاری در سیاستگذاری»، آینده‌نگاری به عنوان یک ابزار هوشمند راهبردی در نظر گرفته می‌شود. این عنوان، نشان‌دهنده ضرورت ارزیابی موضع آینده ­نگاری در سیستم سیاستگذاری و شیوه­ های ارتقای اثرات آن است. همچنین، پیش‌نیاز طراحی موفقیت‌آمیز فعالیت‌های آینده‌نگاری، درکی واضح از نوع اثر آینده‌نگاری بر سیاست­گذاری می­باشد و این موضوع هدف تحقیق حاضر است. در همین راستا،‌ تحقیق حاضر با بهره­ گیری از روش تحلیل تم به شناسایی و طبقه ­بندی اثرات سیاستی برنامه ­های آینده­نگاری کشورهای جهان پرداخته است. سپس بر پایه اثرات شناسایی شده، پرسشنامه ­ای طراحی و در میان کنشگران و مطلعین پروژه آینده ­نگاری ملی کشور به روش نمونه­ گیری گلوله برفی توزیع شده است تا میزان تحقق اثرات سیاستی آن ارزیابی شود. نتایج این بررسی نشان داده است که اثراتی چون شبکه ­سازی، یادگیری جمعی و خلق دانش، بهبود روابط متقابل میان بازیگران، تقویت نقش اجتماع در سیاستگذاری و توسعه فرهنگ آینده ­نگاری، دارای وزن بالایی می­باشند و وضعیت تحقق آنها مناسب بوده ولی وضعیت تحقق اثری نظیر بهبود تصمیم ­گیری و سیاستگذاری چندان مناسب نبوده است. مزیتی که تحقیق حاضر با مطالعه تجربیات آینده ­نگاری کشورهای مختلف حاصل نموده، ایجاد یک دانش کدبندی شده در خصوص اثرات سیاستی برنامه­ های آینده ­نگاری کشورهاست که می­تواند برای دست‌اندرکاران آینده­ نگاری و سیاستگذاری درس ­آموز باشد.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1-       بخشی، محمدرضا (1386)، آینده‌نگاری فناوری (مطالعه موردی: چین)، ماهنامه تدبیر 18(182):14-29.
2-       حسنوی، رضا،‌ قدیر نظامی‌پور، ‌علیرضا بوشهری، عادل آذر ‌و سعید قربانی ( 1392)، طراحی مدل تأثیر آینده‌نگاری بر سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در سطح ملی با استفاده از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری، سیاست علم و فناوری 6(1):21-34.
3-       کاشی‌پور،‌ میثم،‌ کرامت‌زاده، عبدالمجید (1385)، معرفی فعالیت‌های آینده‌نگاری دفاعی و نظامی در ایالات متحده آمریکا، همایش آینده‌پژوهی،‌ فناوری و چشم‌انداز توسعه، 1الی4 خرداد 1385، تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
4-       کاظمی، سید حبیب­الله، موسوی ­مشهدی، محمود ( 1385)، آینده‌نگاری فناوری و فناوری‌های آینده هندوستان برای سال 2020، همایش آینده‌پژوهی، فناوری و چشم‌انداز توسعه 85، تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
5-       مؤمنی، منصور، قیومی، فعال، علی (1386)، تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS (چاپ سوم)، تهران، کتاب نو.
6-       ناظمی، امیر، قدیری، روح‌الله (1385)، آینده‌نگاری از مفهوم تا اجرا، تهران، مرکز صنایع نوین.
7-       نیک‌پور،‌ فرزان،‌ نیل­فروشان، هادی، پورمحمدی، امین (1382)، آینده‌نگاری فناوری در آمریکا، مجموعه مقالات دومین همایش علم و فناوری: آینده و راهبردها 82، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک.
8-       نامداریان، لیلا، حسن­زاده، علیرضا، مجیدپور، مهدی (1393)، ارزیابی تاثیر آینده­نگاری بر سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری، مدیریت نوآوری 3(2): 102-73.
 
 
ب) انگلیسی
9- Amanatidou, E. (2011), Grand challenges–a new framework for foresight evaluation. In EU-SPRI conference papers. Manchester (pp. 20-22).
10- Amanatidou, E., & Guy, K. (2008), Interpreting foresight process impacts: steps towards the development of a framework conceptualising the dynamics of ‘foresight systems’. Technological Forecasting and Social Change, 75(4), 539-557.
11- Barre, R. )2001(. Synthesis of technology foresight. Strategic policy intelligence: current trends, the state of play and perspectives, 71-88.
12- Bass, B. M. (1998), Leading in the army after next. Military Review, 78(2), 46.
13- Bjorn, L., & Lubeck, L. (2003, February), Swedish technology foresight-a successful project, with many lessons learned. In The Second International Conference on Technology Foresight (pp. 27-28).
14- Bourgeois, P. (2001), Technology foresight for strategic decision-making. na.
15- Cantner, U., & Pyka, A. (2001), Classifying technology policy from an evolutionary perspective. Research Policy, 30(5), 759-775.
16- Braun, V., & Clarke, V. (2006), Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
17- Calof, J., & Smith, J. E. (2010), Critical success factors for government-led foresight. Science and Public Policy, 37(1), 31.
18- Creswell, J. W., Plano Clark, V. L., Gutmann, M. L., & Hanson, W. E. (2003), Advanced mixed methods research designs. Handbook of mixed methods in social and behavioral research, 209-240.
19- Da Costa, O., Warnke, P., Cagnin, C., & Scapolo, F. (2008), The impact of foresight on policy-making: insights from the FORLEARN mutual learning process. Technology Analysis & Strategic Management, 20(3), 369-387.
20- European Commission. )2007(. Key figures on science, technology and innovation. Toward a European research area. Luxembourg : Office for publications of the European communities.
21- Georghiou, L., and M. Keenan. )2008(. Evaluation and Impact of Foresight. The Handbook of Technology Foresight: Concepts and Practice, 376.
22- Georghiou, L. (2003), Evaluating foresight and lessons for its future impact. In Second International Conference on Technology Foresight (Vol. 2728).
23- Grim, T. (2009), Foresight Maturity Model (FMM): Achieving best practices in the foresight field. Journal of Futures Studies, 13(4), 69-80.
24- Habegger, B. (2010), Strategic foresight in public policy: Reviewing the experiences of the UK, Singapore, and the Netherlands. Futures, 42(1), 49-58.
25- Havas, A., Schartinger, D., & Weber, M. (2010), The impact of foresight on innovation policy-making: recent experiences and future perspectives. Research Evaluation, 19(2), 91-104.
26- Hugues, P. J.  Sébastien, M., Jacques, T. )2009(. Science and Technology Foresight: Four French Case Studies. french: futuribles. http://www.forschungsnetzwerk.at/downloadpub/futurible_french_foresight_Foresight.pdf (Accessed at  April 19, 2016).
27- Johnston, R. (2012), Developing the capacity to assess the impact of foresight. Foresight, 14(1), 56-68.
28- Klusacek, K. (2004), Technology foresight in the Czech Republic. International Journal of Foresight and Innovation Policy, 1(1-2), 89-105.
29- Ladikas, M., & Decker, M. (2004), Assessing the impact of future-oriented technology assessment. In EU-US Seminar: New Technology Foresight, Forecasting & Assessment Methods, Seville (pp. 13-14).
30- Martin, B. R. (1995), Foresight in science and technology. Technology analysis & strategic management, 7(2), 139-168.
31- Martin, B. R., & Irvine, J. (1989), Research foresight: Priority setting in science. Burns & Oates.
32- Salmenkaita, J. P., & Salo, A. (2002), Rationales for government intervention in the commercialization of new technologies. Technology Analysis & Strategic Management, 14(2), 183-200.
33- Saritas, O., Taymaz, E., & Tumer, T. (2007), Vision 2023: Turkey's national Technology Foresight Program: A contextualist analysis and discussion. Technological Forecasting and Social Change, 74(8), 1374-1393.
34- Schartinger, D., Wilhelmer, D., Holste, D., & Kubeczko, K. (2012), Assessing immediate learning impacts of large foresight processes. Foresight, 14(1), 41-55.
35- Seya, M. )2000(. Technology foresight in Japan. Proceeding of the international Seminar Foresight Studies on Science and Technology, September, 2000, Japan.
36- Thayer, T. (2012), Foresight and policy-making – Addressing the need for theoretical frameworks. http://w w w .education4site.org/blog/2011/foresight_and_p/ (Accessed July 19, 2016).
37- UNIDO. (2005), Unido technology foresight manual: Organization and methods, Vienna.
38- Wonglimpiyarat, J. (2007), National foresight in science and technology strategy development. Futures, 39(6), 718-728.