سیاست‌گذاری‌های هویتی در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

هویت، به‌عنوان سازه‌ای اجتماعی، تاریخی و سیاسی، در نظام جمهوری اسلامی ایران نه صرفاً یک مقوله فرهنگی یا فردی، بلکه بنیادی برای ساماندهی نظم نمادین و مشروعیت سیاسی تلقی می‌شود. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد گفتمان‌محور، نظریه‌های هویت اجتماعی و برساخت‌گرایی فرهنگی، به تحلیل سیاست‌گذاری هویتی در چهار سند بالادستی جمهوری اسلامی ایران شامل قانون اساسی، برنامه‌های توسعه، سند چشم‌انداز بیست‌ساله و اصول سیاست‌های فرهنگی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری هویتی در این اسناد عمدتاً بر سه‌گانه دین، ملیت و مدرنیته استوار است و از طریق اصول تغییرناپذیر، شاخص‌های اجرایی و نمادهای فرهنگی نهادینه شده است. قانون اساسی با تثبیت اصول بنیادین، سازوکاری سخت‌افزاری برای صیانت از هویت رسمی فراهم کرده، در حالی که برنامه‌های توسعه با تلفیق لایه‌های اسلامی، فناورانه و بومی، هویتی ترکیبی را بازنمایی کرده‌اند. در اسناد فرهنگی نیز نقش نهادهایی چون آموزش و رسانه در بازتولید هویت برجسته است. پژوهش تأکید می‌کند که بازاندیشی در سیاست‌گذاری هویتی، مستلزم گذار از رویکردهای‌تقلیل‌گرا به چارچوب‌های مشارکت‌محوراست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات