دانشگاه تهران سیاستگذاری عمومی 2538-5577 12 2 2026 06 22 Governing Gene Editing in the Age of Hyper-Evolution: An Analytical Framework for Assessing Biological Inequality and Policy Design in Iran حکمرانی ویرایش ژن در عصر فرافرگشت: چارچوب تحلیلی برای سنجش نابرابری زیستی و معماری سیاستی ایران 203 219 107811 10.22059/jppolicy.2026.107811 FA احمد عاشوری استاد کشاورزی و منابع طبیعی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-5508-4964 Journal Article 2026 07 10 Human gene editing, especially at the germline level, is moving beyond the treatment of hereditary diseases toward the enhancement of future generations. Without forward-looking governance, this shift may deepen biological inequality and trigger genetic competition among groups or states. This article asks which mechanisms determine whether gene editing leads to structural inequality or remains subject to effective governance. It introduces the GGC–CGA–M framework, integrating three elements: initial inequality of access (GGC), intergenerational accumulation of genetic advantage (CGA), and governance capacity (M). The analysis shows that when initial inequality is high and governance capacity is weak, biological inequality intensifies endogenously. By proposing five policy principles and applying the framework exploratorily to Iran, the article argues that the future of human gene editing depends less on technological progress than on the quality of governance. ویرایش ژن انسانی، به‌ویژه در سطح خط زایشی، به‌تدریج از درمان بیماری‌های وراثتی فراتر می‌رود و به ابزاری بالقوه برای ارتقای ویژگی‌های نسل‌های آینده تبدیل می‌شود. این گذار، در غیاب حکمرانی پیش‌نگر، می‌تواند نابرابری زیستی را تعمیق کرده و رقابت ژنتیکی میان گروه‌ها یا دولت‌ها را فعال سازد. پرسش محوری مقاله آن است که چه سازوکارهایی مسیر تکاملی ویرایش ژن انسانی را تعیین می‌کنند و چه عواملی مشخص می‌سازند این فناوری به نابرابری ساختاری منتهی شود یا در چارچوب حکمرانی مؤثر مهار گردد. برای پاسخ به این پرسش، چارچوب سه‌مؤلفه‌ای نابرابری-انباشت-حکمرانی معرفی می‌شود که شامل: (۱) شکاف دسترسی ژنتیکی - میزان نابرابری اولیه در دسترسی به ویرایش ژن، (۲) انباشت میان‌نسلی - فرآیندی که طی آن مزایای ژنتیکی به نسل‌های بعد منتقل و تقویت می‌شوند و (۳) ظرفیت حکمرانی - توان نهادی دولت‌ها و جامعه بین‌المللی در تنظیم این فناوری. تحلیل نظری نشان می‌دهد در شرایط شکاف دسترسی بالا و ظرفیت حکمرانی پایین، نابرابری زیستی به‌صورت درون‌زا تشدید می‌شود. مقاله با پیشنهاد پنج اصل سیاستی و بررسی موردی ایران، نشان می‌دهد مسیر آینده ویرایش ژن بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به کیفیت حکمرانی بستگی دارد. https://jppolicy.ut.ac.ir/article_107811_8bedff893165ee8953cc180e714fb810.pdf